Τα αρχαιολογικά ευρήματα των ανασκαφών, αλλά και η αρχιτεκτονική και πολιτιστική κληρονομιά άλλων ιστορικών περιόδων αποδεικνύουν ότι η περιοχή κατοικήθηκε αδιάλειπτα από την προϊστορική ακόμα εποχή. Σε μικρή απόσταση από το χωριό Μεσκλά σώζονται τμήματα της οχύρωσης της αρχαίας Ρηζινίας. Αξιόλογο είναι και το φυσικό περιβάλλον με τα σπήλαια, τα φαράγγια και τις πηγές που υδροδοτούν τον Νομό Χανίων.

Η Ζούρβα είναι ένας πανέμορφος ορεινός οικισμός του δ.δ. Μεσκλών στην επαρχία Κυδωνίας και απέχει 5 χιλιόμετρα από τα Μεσκλά. Χτισμένη σε υψόμετρο 570 μ. και στην ρίζα κακοτράχαλων αλλά κατάφυτων από κυπαρίσσια γκρεμνών των Λευκών Ορέων, έχει σήμερα λιγοστούς κατοίκους και υπάγεται στο Δήμο Μουσούρων.

ΒΡΥΣΙ, Ένα υπόγειο ποτάμι στα Λευκά Όρη
Το ΒΡΥΣΙ είναι ένα κακοτράχαλο φαράγγι στον τόπο των φαραγγιών και των σπηλαίων, στα Χανιά. Η διάβαση του πραγματοποιείται είτε μέσω του καταφυγίου Καλλέργη, από τον Ομαλό, είτε από το χωριό Ζούρβα. Μέσα σ' αυτό το φαράγγι ευρίσκεται ένα σπήλαιο με υπόγειο ποτάμι, το Βρυσί, από το οποίο έλαβε το όνομα του και το φαράγγι.

Η πρώτη εξερεύνηση επεχειρήθηκε κατά τα έτη 1985 και 1986 από μια αποστολή Ιταλών φοιτητών που πραγματοποιούσαν εκπαιδευτική εκδρομή-αποστολή και προχώρησαν στο υπόγειο ποτάμι ερευνώντας τις δυο γαλαρίες του, μέχρι αποστάσεως 350 περίπου μέτρων από την κάθε είσοδο.

Την 15η Σεπτεμβρίου 2001 μια ομάδα από νεαρούς σπηλαιολόγους (από την Σπηλαιολογική Ομάδα Χανίων και από τον Σπηλαιολογικό Όμιλο Κρήτης) διανυκτέρευσαν στην είσοδο του σπηλαίου και την επομένη, φορώντας καταδυτικές στολές για προστασία από το νερό και το κρύο, έφτασαν στο προσιτό τέλος του σπηλαίου του υπογείου ποταμού ύστερα μερικές ώρες, περνώντας τον περισσότερο χρόνο μέσα στο ποτάμι.

Έφτασαν στα ίδια σημεία όπου και οι Ιταλοί. Κατά την περιγραφή των μετά από διαδρομή 150 περίπου μέτρων το σπήλαιο διχάζεται και προχωρεί με δυό γαλαρίες που και οι δυό διασχίζονται από μικρό ποτάμι. Η αριστερή, μετά από περίπου 60 μ., συνεχίζει με έναν στενό και χαμηλό μαίανδρο όπου προχωρούν οι σπηλαιολόγοι μέσα στο νερό και ορισμένες φορές έρποντας σε γαλαρία ύψους 0,50 μ. Η δεξιά γαλαρία προχωρεί και αυτή περισσότερο από εκατό μέτρα. Το συνολικό μήκος της διαδρομής μέσα στο σπήλαιο, όπως και οι Ιταλοί ανάφεραν, είναι 700 μέτρα.

Υπάρχει θαυμάσιος φυσικός διάκοσμος από σταλακτίτες, ιδίως στα πρώτα διαμερίσματα, και οι συνεχείς μικρές λίμνες- γούρνες, ορισμένες με αρκετή ποσότητα νερού, σε συνδυασμό με το διάκοσμο καθιστούν το χώρο του σπηλαίου φαντασμαγορικό. Υπάρχουν πολύ στενά σημεία αλλά και φαρδύτερα μέχρι 10 μ. και εκτός από τα πολύ στενά σημεία το ύψος της οροφής κυμαίνεται από 4-6 μέτρα. Οι τελευταίοι εξερευνητές σχεδιάζουν μια ακόμη είσοδο στο Βρυσί για να προβούν στην χαρτογράφηση του, αλλά και να επιχειρήσουν δίοδο από υπάρχοντα πολύ στενά περάσματα οπότε είναι δυνατόν να παρουσιαστούν εκπλήξεις ως προς το μήκος του σπηλαίου, αφού ο υπόγειος ποταμός πρέπει να έχει τις πηγές του πολύ ψηλότερα και σε κάποια υπόγεια τεράστια δεξαμενή.

ΤΟΥ ΤΣΙΡΟΠΩΡΓΗ Η ΤΡΥΠΑ
Ένα ανηφορικό μονοπάτι ανάμεσα από τα κυπαρίσσια μας φέρνει νότια, στην πανέμορφη τοποθεσία Κισσόνερο όπου βρίσκονται ένα παλαιό Μιτάτο και τρία μνημεία της φύσεως, τρία αιωνόβια, τεράστια σε όγκο και ύψος, πλατάνια. Η πεζοπορία ως εκεί χρειάζεται περίπου 1,15 ώρα αλλά επτά λεπτά πριν το Κισσόνερο ευρίσκεται το σπήλιο "Του Τσιρογιώργη η Τρύπα".

Έχει δύο εισόδους σε υψόμετρο περίπου 1.000 μέτρων. Η πρώτη είναι στενή εντοπίζεται δύσκολα και πίσω από αυτήν, μετά από 20 περίπου μέτρα, ευρίσκεται η άλλη που στο δάπεδο είναι γεμάτη από κόκκαλα ζώων. Η γενική μορφή του είναι περίπου κυκλική και είναι λίγο δαιδαλώδες με θαυμάσιο διάκοσμο από σταλακτίτες, σταλαγμίτες και κολώνες που έχουν αρχίσει να διαβρώνονται αφού έχουν "στεγνώσει". Σε ορισμένους από τους σταλαγμίτες έχουν διεισδύσει ρίζες φυτών από την επιφάνεια που αιωρούνται στην οροφή σαν σχοινιά ή κορδέλες. Στο κεντρικό σημείο του υπάρχει μια κατάβαση περίπου 12 μέτρων και χρειάζεται βοηθητικό σχοινί για να φτάσεις ως τον πυθμένα της, γεμάτο λάσπη, όπου ως φαίνεται καταλήγουν την χειμερινή περίοδο τα νερά της βροχής. Στην δυτική πλευρά του σπηλαίου διανοίγεται μια μικρή όμορφη αίθουσα.

Στο σπήλαιο αυτό επί τουρκοκρατίας είχε καταφύγει και κρυβόταν ένας Σφακιανός προύχοντας που είχε διαφωνήσει με τους συνεπαρχιώτες του. Επίσης πριν μερικά χρόνια εικοσάδα χωρικών της περιοχής επιχείρησε να το εξερευνήσει με αναμμένα κλαδιά αλλά κινδύνεψαν να πάθουν ασφυξία από τους καπνούς των κλαδιών αυτών

Εις ένα θάλαμο ανευρέθησαν 2-3 κρανία και κόκκαλα από αγρίμια πλεόντων 80 ετών, ως υπολογίζεται.

Νοτιοδυτικά του χωριού Ζούρβα Κυδωνίας βρίσκεται ένα σπηλαιοβάραθρο με την ονομασία «Τελωνότρυπα». Θρύλοι για τελώνια και ιστορίες νεότερες έχουν να κάνουν με το σπηλαιοβάραθρο αυτό. Στην περίοδο της Γερμανικής κατοχής στο πρώτο και δεύτερο πατάρι του κρυβόταν σύμμαχοι στρατιώτες και αντάρτες και όταν το επισκέφθηκα πριν από χρόνια υπήρχε ακόμη το σύρμα όπου άπλωναν τα ρούχα τους για στέγνωμα ή όπου είχαν την κεραία του ασυρμάτου τους. Η κάθοδος στο εσωτερικό του χρειάζεται βοηθητικό σχοινί.

Στο βάραθρο Βούλισμα έριξαν οι Μεσκλιανοί αντάρτες την πρωτοχρονιά του 1944 μερικούς από τους Σουμπερίτες που είχαν στείλει οι Γερμανοί για να τους χτυπήσουν όταν θα κατέβαιναν από τις Μαδάρες για να γιορτάσουν με τις οικογένειες τους. Σουμπερίτες ήταν μερικοί, Κρητικοί δυστυχώς, από ένα Ηρακλειώτικο χωριό που είχαν ντυθεί με Γερμανικές στολές και ανήκαν στο ειδικό σώμα που διοργάνωσε ο λοχίας Σούμπερτ.

Το φαράγγι της Σαρακήνας ξεκινάει από τη Ζούρβα και καταλήγει στα Μεσκλά όπου βρίσκονται οι πόρτες του φαραγγιού με ύψος περίπου 15 μ. και πλάτος περίπου 1,5μ.. Η βλάστηση είναι πλούσια και οι σχηματισμοί και οι σπηλιές ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους. Ο χείμαρρος στερεύει για 1-2 μήνες το χρόνο. Το φαράγγι αυτό είναι αρκετά δύσβατο γιατί δεν υπάρχει διανοιγμένο μονοπάτι και η πυκνή βλάστηση δυσκολεύει την πρόσβαση. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και μέχρι τις πρώτες φθινοπωρινές βροχές, διανύεται εύκολα η απόσταση των 200 μέτρων μέχρι τις πόρτες.