O οικισμός του Αλικιανού είναι η έδρα του δήμου Μουσούρων και βρίσκεται στην κατάφυτη κοιλάδα του ποταμού Κερίτη. Αξιόλογη είναι η πέτρινη γέφυρα του ποταμού Κερίτη (ή Ιάρδανου όπως τον αναφέρει ο Όμηρος) που χτίστηκε από τους κατοίκους της περιοχής το 1908 και συνδέει τους πεδινούς οικισμούς μεταξύ τους. Η κεντρική εκκλησία του Αλικιανού, η γέφυρα του Κερίτη και η Αγορά των Χανίων σχεδιάστηκαν από τον ίδιο αρχιτέκτονα, τον Α. Λογοθέτη.

 Εντός του οικισμού σώζεται τμήμα τοιχίου του πύργου της βενετσιάνικης οικογένειας Da Molin. Ο Da Molin, ήταν ενετός άρχοντας που διοικούσε το χωριό τα χρόνια της ενετοκρατίας. Ο θρύλος αναφέρεται σε ένα άγριο έγκλημα που έγινε κατά την διάρκεια των γάμων της κόρης του Da Μolin με τον γιο του επαναστάτη Γεωργίου Κανταλέοντα. Ο Ενετός άρχοντας δεν συμφωνούσε μ’ αυτόν τον γάμο. Έτσι, αφού έβαλε υπνωτικό στο κρασί, απαγχόνισε όλα τα μέλη της οικογένειας Κανταλέοντα.

Σημαντικό μνημείο των βυζαντινών χρόνων είναι ο βυζαντινός ναός του Αγίου Γεωργίου στον Αλικιανό,χτισμένος το 1243μ.Χ. Στα όρια με τον οικισμό του Κουφού βρίσκεται ο ναός της Ζωοδόχου πηγής ή Αι-Κυργιάννης ο Ξένος, που φέρει αξιόλογες τοιχογραφίες.

Ο οικισμός του Αλικιανού είχε χαρακτηριστεί στο παρελθόν διατηρητέος, διότι διέσωζε στοιχεία παραδοσιακής αρχιτεκτονικής. Στη συνέχεια οικοδομήθηκε από σύγχρονα κτίρια, όμως υπάρχουν ακόμη τα παλαιά παραδοσιακά κτίσματα, που μαρτυρούν την ιστορικότητα της περιοχής.

ΑΛΙΚΙΑΝΟΣ ή ΑΛΙΚΙΑΝΟΥ
Από τον
Σταύρο Κ. Μαραγκουδάκη, Ιατρό


Είναι κωμόπολη της επαρχίας Κυδωνίας του Νομού Χανίων της Κρήτης. Τοπογραφικά βρίσκεται 12,5 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της πόλης των Χανίων, σε υψόμετρο 65 μέτρων και συνδέεται με άνετο ασφαλτοστρωμένο δρόμο με την πόλη των Χανίων.

Ο επισκέπτης θα αντικρίσει το χωριό στη μέση ενός λεκανοπεδίου κατάφυτου με εσπεριδοειδή, πορτοκαλιές, λεμονιές και άλλα είδη δένδρων που αρωματίζουν την ατμόσφαιρα κατά την περίοδο της άνοιξης.

Ο κάμπος του λεκανοπεδίου διαρρέεται από τον Κερίτη, ποταμό που πηγάζει από το Χωριό Μεσκλά και εκβάλει στη θάλασσα στο Χωριό Πλατανιάς. Κατά την αρχαιότητα ονομάζετο Ιάρδανος. Προς το τέλος της διαδρομής του ο Κερίτης ονομάζετο Πλατανιάς (από τους άφθονους πλατάνους). Ενας ακόμη μικρός χείμαρρος ποταμός, ο Αλικιανιώτης, διέρχεται μεταξύ των συνοικιών Παστελιανά και Φανάρι και εκβάλει εις τον Κερίτη πλησίον της γέφυρας. Νότια του λεκανοπεδίου αντικρίζομε καταπράσινους λόφους και πίσω από αυτούς ορθώνεται η οροσειρά των Λευκών Ορέων, κατάλευκων το Χειμώνα.

Η ετυμολογία του ονόματος Αλικιανός ανήκει στην Ησιόδιο λέξη Αλικίνος που σημαίνει δυνατός και τούτο επειδή η περιοχή αυτή ως εκ της γεωγραφικής της θέσεως έπρεπε να είναι πάντοτε δυνατή (οχυρή). Άλλη εκδοχή περί της προέλευσης του ονόματος είναι η λέξη αλιάς που σημαίνει συνάθροιση, επειδή ήταν τόπος συναντήσεων.

Το έφορον της περιοχής του λεκανοπεδίου από αρχαιοτάτων χρόνων οφείλετο στα άφθονα πηγαία νερά. Οι ευνοϊκές συνθήκες της περιοχής συνετέλεσαν να κατοικηθεί η περιοχή ακόμη και πριν από τη Μινωϊκή περίοδο. Τούτο συμπεραίνεται από επισημανθέντα αρχαιολογικά ευρήματα.

Στην διαδρομή μεταξύ Αλικιανού και του χωρίου Κουφού και σε απόσταση 2,5 χιλιομέτρων από τον Αλικιανό θα αντικρίσουμε στο δεξιόν του δρόμου και σε 50 μέτρα περίπου από τον δρόμο τα ερείπια μιας αξιόλογης βυζαντινής εκκλησίας ιδρυθείσα στις αρχές του 11ου αιώνα μ.Χ από τον Κρητικό ΑΙ-ΚΥΡ ΓΙΑΝΝΗ ΞΕΝΟ ή ΕΡΗΜΙΤΗ. Η εκκλησία αυτή με την αρχιτεκτονική της έχει μεγάλη σπουδαιότητα. Ο ναός ήταν κατάγραφος από τοιχογραφίες και ψηφιδωτά που εικόνιζαν διάφορα διακοσμητικά θέματα, ελάφια, παγώνια, αγγεία κλπ.

Σε κεντρική περιοχή του Αλικιανού και πλησίον του κεντρικού δρόμου θα συναντήσουμε ένα μικρό εκκλησάκι σταυρικού ρυθμού «Ο Αγιος Γεώργιος» που κτίσθηκε το 1243 έχει τοιχογραφίες του ζωγράφου ΠΑΥΛΟΥ ΠΡΟΒΑΤΑ και στην δεξιά παραστάδα της πόρτας υπήρχε η επιγραφή «πέρασε ο ΜΠΑΡΜΠΑΡΟΣΑΣ». Το εκκλησάκι αυτό βομβαρδίστηκε το 1941 από τους Γερμανούς. Μεταπολεμικώς αποκατεστάθη πλήρως, ως είχεν πρότερον, δι’ εξόδων του Εμμανουήλ Νικολακάκη (συγχωριανού).

Εις τη γειτονιά ονομαζομένη ΦΑΝΑΡΙ και παλαιότερον ΜΠΕΪΛΙΤΙΚΑ, βρίσκεται ένα εκκλησάκι της Αγίας Αικατερίνης των Καθολικών. Το εκκλησάκι έχει προσανατολισμό προς βορρά και πάνω από την κυρία είσοδο υπάρχει το OCCHIO χαρακτηριστικό των καθολικών εκκλησιών.

Η κάθε γειτονιά του Αλικιανού έχει και το δικό της εκκλησάκι. Στα Παστελιανά που βρίσκονται σε υψόμετρο νοτίως του χωριού υπάρχει ο Αγιος Νικόλαος. Εις τα Βουνιανά είναι η εκκλησία Αγιος Αντώνιος. Τα τελευταία χρόνια κτίσθηκε μια δεύτερη μικρή εκκλησία στα όρια Αλικιανού με το Βατόλακο εις το όνομα Σωτήρος.

Σε κεντρική περιοχή του Αλικιανού και μέσα σε περιβόλι από πορτοκαλιές (ΚΑΤΟΧΩΡΙ) θα αντικρίσουμε τα ερείπια του πύργου των ΜΟΛΙΝΩΝ. Σήμερον οι Αλικιανιώτες τον ονομάζουν Αρχοντικόν.

Ο Αλικιναός υπήρξε φαίουδο της Ενετικής Οικογένειας των DAMOLIN από τις αρχές του 12ου μέχρι τα τέλη του 16ου αιώνα. To έτος 1229 κτίστηκε ο μεγαλοπρεπής αυτός πύργος της οικογένειας DAMOLIN με τρία χωριστά οικοδομήματα. Είχε ως έμβλημα ένα μύλο (MOLINO) που ήταν το οικόσημο των DAMOLIN. Στην είσοδο του Πύργου ένα απόφθεγμα ήταν γραμμένο στα λατινικά “CIRCUMAGO NON ELECTRO” που σημαίνει γυρίζω μα δεν κάμπτομαι. Στην είσοδο επίσης του κεντρικού πύργου ήταν η επιγραφή “OMNIA MUNDI FUMUS ET UMBRA” δηλαδή όλα τα εγκόσμια είναι καπνός και σκιά.

Ολα τα οικοδομήματα ήταν άνετα. Η μεγάλη αίθουσα χωρούσε περί τα 300 άτομα. Οι πόρτες και τα παράθυρα ήσαν επιχρυσωμένα και ανάγλυφα, οι αίθουσες ήσαν κοσμημένες με ελαιογραφίες και με τα παράσημα των DAMOLIN.

Σ’ αυτόν τον πύργο εκτυλίχθηκε στις αρχές του 16ου αιώνα, 1527, το δράμα των κρητικών γάμων που περιγράφει ο Σπ. Ζαμπέλιος. Πάντα ταύτα αναφέρονται με άριστες λεπτομέρειες στα χρονικά του TRIVAN “Η επανάστασις του Καντανολέου το 1527».
Κατά τους μετέπειτα χρόνους της Τουρκοκρατίας ο Αλικιανός διαδραμάτισε σπουδαίο ρόλο επί σειρά ετών.

Το 1823 ολόκληρο το λεκανοπέδιο καταλήφθηκε από τους επαναστάτες Πρωτοπαπαδάκη και Βουρδουμπά.

Τον Οκτώβριο 1866 Λακκιώτες ( Γιάνναρης, Μάντακας, Βολάνης κλπ.) εκδικούμενοι την καταστροφή του χωριού τους από τους Τούρκους σκότωσαν στον Αλικιανό 29 Τούρκους. Τον ίδιο χρόνο ο Μουσταφά Πασάς στρατοπέδευσε στην περιοχή Αλικιανού και ζήτησε από τους Λακκιώτες να παραδοθούν και στην άρνησή τους έκαψαν τους Λάκκους.

Το έτος 1878 εγκαταστάθηκε στην περιοχή Αλικιανού ο Χατζή Μιχάλης Γιάνναρης με το στρατό του και ανάγκασε τους Τούρκους να υποχωρήσουν.

Το 1877 ζούσε στον Αλικιανό ο αιμοβόρος γενίτσαρος Αρίφ Ζουλάκης. Για τους φόνους που έκανε τον σκότωσαν μέσα στο σπίτι του ο Δημητρογιάννης από το Βατόλακο και ο Νικ. Λουλαδάκης από τον Αλικιανό. Την όλη κτηματική περιουσία του Αρίφ και το μετόχι που κατείχε το απέκτησε ο Μίνως Ησυχάκης γι’ αυτό και μετέπειτα ήταν γνωστό σαν μετόχι του Ησυχάκη.

Από τον Αλικιανό καταγόταν ο Γεώργιος Διβόλης ο οποίος ανακηρύχθηκε ιερομάρτυρας επειδή μαρτύρησε κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας . Πήρε μέρος στην επανάσταση του 1866, αιχμαλωτίσθηκε το 1867 και εξέπνευσε βασανιζόμενος από τους Τούρκους. Ούτος συγκαταλέγεται στο πάνθεον των μαρτύρων και προς τιμήν του στο δρόμο προς τον Σκηνέ, στην περιοχή Κουμαρές, κτίσθηκε μικρό παρεκκλήσι «Ο Αγιος Γεώργιος ο Διβόλης» με έξοδα της Φλωρεντίνης συζύγου του Στυλιανού Τζωρτζάκη.

Ο ιστορικός Βασίλης Ψιλάκης, γιος του Αλικιανιώτη πατέρα του, γεννήθηκε στο Καστέλι το 1829, συνέγραψε την τετράτομο ιστορία της Κρήτης στην βαθιά καθαρεύουσα προς αρχαϊζουσα και σπούδασε τον Ελευθέριο Βενιζέλο με δικά του έξοδα.

Το 1941 στο λεκανοπέδιο του Αλικιανού και μέσα στο χωριό έγιναν σκληρές μάχες εναντίον των αλεξιπτωτιστών γερμανών. Με ηρωισμό και αυτοθυσία αντιμετώπισαν οι άοπλοι Κρήτες της περιοχής τους πάνοπλους αλεξιπτωτιστές γερμανούς.

Οι Γερμανοί μετά την κατάληψη της Κρήτης δεν παρέλειψαν να τιμωρήσουν τους Αλικιανιώτες για τον πατριωτισμό τους με εκτελέσεις. Η μια εκτέλεση διεδέχετο την άλλη. Η πρώτη εκτέλεση με 6 Αλικιανιώτες έγινε εντός του χωριού και κατά την διάρκεια των μαχών. Η δεύτερη εκτέλεση με 42 πολίτες εξ Αλικιανού έγινε την 2α Ιουνίου 1941 εις το προαύλιον της Εκκλησίας Τίμιος Σταυρός αφού οι μέλλοντες να τυφεκισθούν διάνοιξαν την τάφρον τους. Η τρίτη εκτέλεσις με 118 εγένετο την 1η Αυγούστου. Οι 13 εκ των τυφεκισθέντων ήσαν Αλικιανιώτες και οι λοιποί από τα χωριά Φουρνές, Σκηνές, Βατόλακος, Κουφό, Πρασές, Καράνου, Λάκκοι, Ορθούνι, Νέα Ρούματα και Χοστή. Μεταπολεμικώς προς τιμήν των εκτελεσθέντων ανεγέρθησαν μνημεία. Δια τους εκτελεσθέντες κατά την πρώτη και δεύτερη εκτέλεση στο προαύλιο της Εκκλησίας Τίμιος Σταυρός και επί του ιδίου τόπου της εκτέλεσης των 42. Δια τους εκτελεσθέντες κατά την τρίτη εκτέλεση το μνημείο εγένετο προ της γέφυρας του Κερίτη.

Ο Αλικιανός ύστερα από μακροχρόνιους αγώνες για την επούλωση των καταστροφών συνήλθε με την προσωπική, κρατική και άλλων Οργανισμών υλική βοήθεια. Το χωριό με περίπου 1000 κατοίκους είναι οδικός κόμβος με έδρα του Δήμου Μουσούρων ο οποίος και απαρτίζεται από 20 Χωριά της περιοχής.

Το Δημαρχείο οικοδομήθηκε πρόσφατα. Το χαρακτηρίζει η άψογη αρχιτεκτονική του όψη. Εντοπίζεται πλησίον της Εκκλησίας Τίμιος Σταυρός και παρά τον κεντρικό δρόμο που οδηγεί προς το Χωρίον Βατόλακο. Εις την ίδια περίπου περιοχή και σε μικρή απόσταση ο επισκέπτης θα συναντήσει εις το δεξιόν του δρόμου το ηρώον με τη χάλκινη προτομή του ήρωος Μανώλη Παπαδερού. Τούτο είναι εστημένο στο κεντρικό τμήμα της ευρείας πλατείας της περιοχής. Το ηρώον αυτό εκπροσωπεί και όλους τους συντοπίτες που έπεσαν ηρωικώς στη Μάχη της Κρήτης κατά των Γερμανών.

Εις τον ακριβώς απέναντι χώρο της περιοχής θα αντικρίσει ο επισκέπτης το αρκετά παλαιό τριώροφο οίκημα με τις ξύλινες εσωτερικές κυκλικές σκάλες του οποίου ιδιοκτήτης ήταν ο γενίτσαρος Αριφ Σουλάκης. Μετά τη δολοφονία του γενίτσαρου περιήλθε εις τον Μίνωα Ησυχάκη και πρόσφατα το κτίσμα αυτό απέκτησε νέο ιδιοκτήτη κατόπιν δωρεάς και αυτός είναι ο Δήμος Μουσούρων.

Το έτος 1897 και κατά τους μήνες Φεβρουάριο, Μάρτιο και Απρίλιο το οίκημα αυτό του Μίνωα Ησυχάκη χρησιμοποιήθηκε από τον Τιμολέοντα Βάσο κατά την στρατοπέδευση του Στρατιωτικού Σώματος της Κατοχής της Κρήτης εν ονόματι του Βασιλέως της Ελλάδος Γεωργίου. Το εγχείρημα τούτο αναπτέρωσε τις ελπίδες των ανυπομονούντων Κρητών περί του χρόνου τερματισμού του Τούρκικου ζυγού.

Ο Αλικιανός απαρτίζεται από έξι γειτονιές: Κατοχώρι, Παστελιανά, Φανάρι, Βουνιανά, και Στενό. Η βυζαντινού ρυθμού μοντέρνα εκκλησία «Τίμιος Σταυρός» δεσπόζει εις το κέντρο του χωριού, πανηγυρίζει στις 14 Σεπτεμβρίου. Κτίσθηκε το 1926 με συλλογική προσπάθεια των κατοίκων και με πρωτοστάτη τον Πατέρα Αλίπιο, Εφημέριο του χωριού, καταγόμενος από χωρίον της Κισσάμου. Αρχιτέκτων του ναού ήτο ο εκ Κυθήρων Αναστάσιος Λογοθέτης, γαμβρός της Αλικιανιώτικης Οικογένειας Κατζουρού. Ο ίδιος αρχιτέκτων σχεδίασε και επέβλεψε την κατασκευή της γέφυρας του Κερίτη στην είσοδο του χωριού το 1910. Η γέφυρα με τα τρία ευμεγέθη τόξα κατασκευάσθηκε με κυβοπλίνθους.

Εις τον Αλικιανό εδρεύουν πολλές δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες και καταστήματα. Γυμνάσιο, Λύκειο, Αστυνομικό Τμήμα, Δημοτικό Σχολείο, Νηπιαγωγείο, Φροντιστήρια ελληνικών & ξένων γλωσσών, δύο Τράπεζες, δύο super markets, ιατρείο, φαρμακείο, οδοντιατρείο, εστιατόρια, ζαχαροπλαστεία κλπ. ώστε να υπάρχει η δυνατότητα εξυπηρέτησης των μονίμων και περαστικών.

Οι κάτοικοι του Χωριού είναι προοδευτικοί, οι περισσότεροι είναι αγρότες, άλλοι βιοτέχνες, επιχειρηματίες ή και δημόσιοι και ιδιωτικοί υπάλληλοι. Η δημιουργική τάση των κατοίκων της περιοχής καταμαρτυρείται και από το γεγονός ότι από τις αρχές της δεκαετίας του 1930, ίσως και πριν, είχε αναπτυχθεί σηροτροφία με εγκαταστάσεις επεξεργασίας των κουκουλιών του μεταξοσκώληκα εις την συνοικία Κατοχώρι. Πλην όμως η προσπάθεια αυτή δεν διετηρήθη. Εις την ίδια συνοικία υπήρχε και ένας αλευρόμυλος με υδατόπτωση (νερόμυλος).

Πολλοί Αλικιανιώτες ακολούθησαν και ακολουθούν τον επιστημονικό ή τεχνικό τομέα ακόμη και μετανάστευση κατά πολύ περιορισμένη κατά τα τελευταία χρόνια. Πολλοί έχουν σταδιοδρομήσει εντός και εκτός Ελλάδος και έχουν διαπρέψει. Αλικιανιώτες Αθηναίοι το έτος 1982 ίδρυσαν Πολιτιστικό Σύλλογο με έδρα την Αθήνα με την επωνυμία Σύλλογος Αλικιανιωτών «Ο ΚΑΝΤΑΝΟΛΕΟΣ» . Ο Σύλλογος διατηρεί στενή συνεργασία με την γενέτειρα, τις τοπικές αρχές και πολιτιστικές οργανώσεις. Η διεύθυνση των ιδιόκτητων γραφείων του Συλλόγου Αλικιανιωτών «Ο ΚΑΝΤΑΝΟΛΕΟΣ» είναι: Ιουλιανού 35 & Γ΄Σεπτεμβρίου, ΑΘΗΝΑ, τηλ.: 210 8818 828